گیاه پزشکی

گیاه پزشکی

بررسی اثرات دورکنندگی و ضدتغذیه‌ای چند حشره‌کش علیه موریانه زیرزمینی Microcerotermes diversus (Blattoidea: Termitidae)

نوع مقاله : علمی پژوهشی -انگلیسی

نویسندگان
یگانه داودی 1
فاطمه یاراحمدی 2
علی رجب پور 2
1 دانش‌آموخته کارشناسی ارشد حشره‌شناسی، گروه گیاه‌پزشکی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی خوزستان، ایران
2 استاد، گروه گیاه‌پزشکی دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی خوزستان، ایران
10.22055/ppr.2025.49728.1810
چکیده
موریانه زیرزمینی Microcerotermes diversus Silvestri (Blattoidea: Termitidae) یکی از مخرب‌ترین آفات در مناطق گرمسیری، به‌ویژه در جنوب غرب ایران محسوب می‌شود که خسارات قابل توجهی را به نخل‌ها و سازه‌های چوبی وارد می‌کند. روش‌های سنتی کنترل مانند سمپاشی مستقیم، اغلب به دلیل رفتار پنهان‌زیستی موریانه‌ها با شکست مواجه می‌شوند. روش استفاده از طعمه‌های مسموم که از رفتار تروفالاکسی موریانه‌ها بهره می‌برد، راهکار پایدارتری را ارایه می‌دهد، مشروط بر این که حشره‌کش‌های مورد استفاده فاقد اثرات دورکنندگی و ضدتغذیه‌ای باشند. در این پژوهش، اثرات دورکنندگی و ضدتغذیه‌ای چهار حشره‌کش از جمله تیاکلوپرید (نئونیکوتینویید)، ایمیداکلوپرید (نئونیکوتینویید)، امامکتین بنزوات (ماکرولاکتون) و ماترین (آلکالوئید گیاهی) علیه کارگران این موریانه در شرایط آزمایشگاهی بررسی شد. موریانه‌ها در معرض دیسک‌های طعمه‌ای تیمارشده و شاهد در ظروف پوشیده از خاک قرار گرفتند و تغذیه و تجمع آن‌ها پس از ۷۲ ساعت ثبت شد.  نتایج نشان داد که طعمه‌های تیمار شده با غلظت‌های 001/0، 002/0 و 01/0 (لیتر بر لیتر) امامکتین بِنزوات، به ترتیب منجر به کاهش 89/20، 08/26 و 45/45 درصدی حضور موریانه‌ها  شد. ماترین نیز خاصیت دورکنندگی قوی از خود نشان داد و در غلظت‌های 002/0 و 01/0 (لیتر بر لیتر)، استقرار موریانه‌ها را  به‌ترتیب 82/58 و 66/66 درصد کاهش داد. هر دو ترکیب دارای اثر ضدتغذیه‌ای نیز بودند، که این امر از طریق عدم وجود کاهش معنی‌دار در وزن دیسک‌های طعمه‌ای تیمار شده نسبت به شاهد مشخص شد.در مقابل، تیاکلوپرید و ایمیداکلوپرید خاصیت جلب‌کنندگی روی موریانه نشان دادند، به‌طوری‌که تراکم موریانه‌ها روی طعمه‌های تیمار شده 8/6 تا ۲۱۳ درصد بیشتر از طعمه‌های شاهد بود. این اختلاف در تمام غلظت‌های مورد آزمایش مشاهده شد. مصرف قابل‌توجه طعمه‌های تیمار شده با تیاکلوپرید و ایمیداکلوپرید توسط موریانه‌ها، نشان‌دهنده عدم وجود اثر ضدتغذیه‌ای این ترکیبات بوده، بنابراین گزینه‌های مناسبی برای فرمولاسیون طعمه‌های سمی محسوب می‌شوند. با استناد به نتایج، امامکتین بنزوات و ماترین به دلیل دارا بودن اثر دورکنندگی برای استفاده در سیستم‌های طعمه‌گذاری مناسب نیستند، اما می‌توانند به‌عنوان موانع محافظتی مورد استفاده قرار گیرند. از سوی دیگر تیاکلوپرید و ایمیداکلوپرید به دلیل دارا نبودن اثر دورکنندگی و عدم تاثیر منفی روی تغذیه این موریانه، گزینه‌های امیدوارکننده‌ای برای مدیریت پایدار این آفت در زیست­محیط‌های کشاورزی و شهری محسوب می‌شوند.
کلیدواژه‌ها
موریانه‌های زیرزمینی
واکنش رفتاری
طعمه سمی
نئونیکوتینوییدها
سموم زیستی
موضوعات

عنوان مقاله English

Evaluation of the repellent and antifeedant effects of selected insecticides against the subterranean termite Microcerotermes diversus (Blattoidea: Termitidae)

نویسندگان English

Y. Davoodi 1
F. Yarahmadi 2
A. Rajabpour 2
1 M.Sc. Graduate of Entomology, Department of Plant Protection, College of Agriculture, Agricultural Sciences & Natural Resources University of Khuzestan, Iran
2 Professor, Department of Plant Protection; Faculty of Agriculture, Agricultural Sciences and Natural Resources University of Khuzestan, Iran
چکیده English

The subterranean termite, Microcerotermes diversus Silvestri (Blattoidea: Termitidae), is one of the most destructive pests in tropical regions, particularly in southwestern Iran, causing significant damage to palm trees and wooden structures. Traditional control methods, such as direct insecticide spraying, often fail because termites are cryptic. Toxic baiting systems that exploit termite trophallaxis offer a more sustainable solution, provided the insecticides used lack repellent and antifeedant effects. This study investigated the repellency and antifeedant effects of four insecticides, including thiacloprid (a neonicotinoid), imidacloprid (a neonicotinoid), emamectin benzoate (a macrocyclic lactone), and matrine (a plant-derived alkaloid), against worker termites of M. diversus under laboratory conditions. Termites were exposed to treated and untreated bait disks in soil-covered containers, and their food consumption and aggregation were recorded after 72 hours. The results showed that emamectin benzoate significantly reduced termite presence on treated baits by 20.89%, 26.08%, and 45.45% at concentrations of 0.001, 0.002, and 0.01 (L/L), respectively. Matrine also exhibited strong repellency, reducing termite settlement by 58.82% and 66.66% at concentrations of 0.002 and 0.01 (L/L), respectively. Both compounds also displayed antifeedant effects, as indicated by no significant weight loss in treated bait disks compared to controls.
In contrast, thiacloprid and imidacloprid demonstrated attractant properties, with termite density on treated baits being 6.8% to 213% higher than on control baits across all tested concentrations. Significant bait consumption was observed on disks treated with thiacloprid or imidacloprid, indicating no antifeedant effect. The findings suggest that emamectin benzoate and matrine are unsuitable baiting systems because of their repellent properties. Conversely, thiacloprid and imidacloprid, which do not repel termites and allow continued feeding, represent promising options for sustainable termite management in agricultural and urban environments.

کلیدواژه‌ها English

Subterranean termites
behavioral response
toxic bait
neonicotinoids
biopesticides
Akbar, M. S., Majeed, M. Z., & Afzal, M. (2019). Comparative toxicity of selected new-chemistry insecticides against subterranean termites Odontotermes obesus Ramb. (Isoptera: Termitidae). Sarhad Journal of Agriculture, 35(1), 20-26.
Akdeniz, D., & Özmen, A. (2011). Antimitotic effects of the biopesticide oxymatrine. Caryologia, 64(1), 117-120. https://doi.org/10.1080/00087114.2011.10589771.
Ali, A. M. (2020). Insecticidal and repellent activity of some pesticides and plant oils against alfaalfa weevil, Hypera brunneipennis (Boheman) (Coleoptera: Curculionidea). Journal of Plant Protection and Pathology, 11(12), 601-606. https://doi.org/10.21608/JPPP.2020.158436.
Chen, Z., Qu, Y., Xiao, D., Song, L., Zhang, S., Gao, X., & Song, D. (2015). Lethal and social-mediated effects of ten insecticides on the subterranean termite Reticulitermes speratus. Journal of Pest Science, 88, 741-751. https://doi.org/10.1007/s10340-015-0656-0.
Cheraghi, A., Habibpour, B., & Mossadegh, M. S. (2013). Application of bait treated with the entomopathogenic fungus Metarhizium anisopliae (Metsch.) Sorokin for the control of Microcerotermes diversus Silv. Psyche: 865102. https://doi.org/10.1155/2013/865102.
Clément, J. L. (1986). Open and closed societies in Reticulitermes termites (Isoptera, Rhinotermitidae): geographic and seasonal variations. Sociobiology, 11(3): 311-323.
El-Zoghby, I. R. M., Allam, R. O. H., Mahrouse, D. L., & Abdu-Allah, G. A. M. (2022). Toxicity of traditional and bio-insecticides against subterranean termite, Psammotermes hypostoma Desneux under laboratory conditions. SVU-International Journal of Agricultural Sciences, 4(1), 179-193. https://doi.org/10.21608/SVUIJAS.2022.111021.1161.
Habibpour, B., Ekhtelat, M., Khocheili, F. (2010). Foraging population and territory estimates for Microcerotermes diversus (Isoptera: Termitidae) through mark-release-recapture in Ahwaz (Khouzestan, Iran). Journal of Economic Entomology, 103(6), 2112-2117. https://doi.org/10.1603/EC09338.
Habibpour, B., Mosadegh, S., & Moharramipour, S. (2006). Laboratory evaluation of chemical additives as feeding stimulants for Microcerotermes diversus Silvestri (Isoptera: Termitidae). Plant Protection (Scientific Journal of Agriculture), 29(2): 33-42. DOI: 10.22055/PPR.2006.12743.
Hassan, Z. N., Mzhr, N. N., & Shafeeq, M. A. A. (2024). Efficacy of insecticides spinosad and imidacloprid as baiting stations to control termite Microcerotermes diversus (Silvestri) (Isoptera: Termitidae). Journal of Applied and Natural Science, 16(4), 1402.  https://doi.org/10.31018/jans.v16i4.5788.
Henderson, G., Gautam, B. K., & Wang, C. (2016). Impact of ground-applied termiticides on the above-ground foraging behavior of the Formosan subterranean termite. Insects, 7(3), 43. https://doi.org/10.3390/insects7030043.
Lee, C. Y., & Lee, S. H. D. (2025). Termite baiting—how it changed the landscape of the pest management industry and termite research in Southeast Asia. Journal of Economic Entomology, toaf081. https://doi.org/10.1093/jee/toaf081.
Jansson, R. K., Brown, R., Cartwright, B., Cox, D., Dunbar, D. M., Dybas, R. A., & White, S. (1997). Emamectin benzoate: a novel avermectin derivative for control of lepidopterous pests. Proceedings of the 3rd International Workshop on Management of Diamondback Moth and Other Crucifer Pests. MARDI, Kuala Lumpur, Malaysia. pp. 171-177.
Kubota, S., Shono, Y., Matsunaga, T., & Tsunoda, K. (2007). Response of the subterranean termite Coptotermes formosanus (Isoptera: Rhinotermitidae) to soil treated with microencapsulated fenobucarb. Pest Management Science: formerly Pesticide Science, 63(12), 1224-1229. https://doi.org/10.1002/ps.1442.
Mao, L., & Henderson, G. (2007). Antifeedant activity and acute and residual toxicity of alkaloids from Sophora flavescens (Leguminosae) against Formosan subterranean termites (Isoptera: Rhinotermitidae). Journal of Economic Entomology, 100(3), 866-870. https://doi.org/10.1093/jee/100.3.866.
Pascual-Villalobos, M.J., & Robledo, A. (1998). Anti-insect activity of plant extracts from the wild flora in southern Spain. Biochemical Systematics and Ecology. 27, 1-10. https://doi.org/10.1016/S0305-1978(98)00051-9.
Rust, M. K., & Saran, R. K. (2006). Toxicity, repellency, and transfer of chlorfenapyr against western subterranean termites (Isoptera: Rhinotermitidae). Journal of Economic Entomology, 99(3), 864-872. https://doi.org/10.1093/jee/99.3.864.
Oi, F. (2022). A review of the evolution of termite control: a continuum of alternatives to termiticides in the United States with emphasis on efficacy testing requirements for product registration. Insects, 13(1), 50. https://doi.org/10.3390/insects13010050.
Rust, M. K., & Saran, R. K. (2008). Toxicity, repellency, and effects of acetamiprid on western subterranean termite (Isoptera: Rhinotermitidae). Journal of Economic Entomology, 101(4), 1360-1366. https://doi.org/10.1093/jee/101.4.1360.
Sharifi, M., Mobasheri, M. T., Ghaderi, K., & Malek Shahkoei, S. (2020). Comparison of the efficiency of Rui Agro® as new insecticides with malathion and hexaflumuron for control of Cereal leaf beetle Lema melanopa (Col.: Chrysomelidae) in field conditions. IAU Entomological Research Journal, 12(1), 51-60.
Smith, J. A., Pereira, R. M., & Koehler, P. G. (2008). Relative repellency and lethality of the neonicotinoids thiamethoxam and acetamiprid and an acetamiprid/bifenthrin combination to Reticulitermes flavipes termites. Journal of Economic Entomology, 101(6), 1881-1887. https://doi.org/10.1603/0022-0493-101.6.1881.
Su, N. Y. (2019). Development of baits for population management of subterranean termites. Annual Review of Entomology, 64(1), 115-130. https://doi.org/10.1146/annurev-ento-011118-112429.
Thorne, B. L., & Breisch, N. L. (2001). Effects of sublethal exposure to imidacloprid on subsequent behavior of subterranean termite Reticulitermes virginicus (Isoptera: Rhinotermitidae). Journal of Economic Entomology, 94(2), 492-498. https://doi.org/10.1603/0022-0493-94.2.492.
Verma, M., Sharma, S., Prasad, R. (2009). Biological alternatives for termite control: A review. International Journal of Biodeterioration and Biodegradation, 63(8), 959-972. https://doi.org/10.1016/j.ibiod.2009.05.009.
 © 2025 by the authors. Licensee SCU, Ahvaz, Iran. This article is an open access article distributed under the terms and conditions of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International (CC BY-NC 4.0 license) (http://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0/.
گیاه پزشکی
دوره 48، شماره 3
پاییز 1404
صفحه 113-121